Próchnica a karmienie niemowląt

Ocena użytkowników: 5 / 5

Gwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywna
 

Próchnica zębów jest chorobą zakaźną, którą powoduje kilka czynników. Należą do nich przede wszystkim:

  • mikroorganizmy kariogenne* (obecność i liczebność Streptococcus mutans, Streptococcus sobrinus, obecność Lactobacillus acidophilus);
  • substrat kariogenny (głównie węglowodany);
  • czas działania (im krótszy czas przylegania pokarmu do powierzchni zębów, tym krócej metabolizują go bakterie i wytwarzają mniej kwasów);
  • indywidualna podatność.

 

Zapobiegać próchnicy należy jak najwcześniej, ponieważ o ile na indywidualną podatność nie mamy zbyt dużego wpływu, to na pozostałe czynniki jak najbardziej.

Ciąża

Dbanie o zęby naszych pociech należy zacząć będąc w ciąży. Tak, to nie żart. Nieprawidłowe żywienie kobiety w czasie ciąży, powodujące niedobory składników odżywczych może wpłynąć niekorzystnie na rozwój tkanek twardych zębów. Dlatego należy już w ciąży zadbać o właściwą podaż witamin A**, C i D3, które odpowiadają za powstawanie komórek tworzących kościec i zęby, składników mineralnych, w tym głównie wapnia, który ma niebagatelny wpływ na rozwój układu kostnego płodu oraz odpowiednia podaż białka. Deficyt białka może skutkować niedorozwojem zębów i większą zapadalnością na choroby przyzębia. Dosyć częstym nawykiem kobiet w ciąży jest podjadanie. Zazwyczaj przyszłe mamy podjadają produkty bogate w węglowodany (słodycze, ciasta) i często robią to również w nocy. Zachowania takie mogą przyczynić się do zbyt dużej podaży węglowodanów, które wpływają niekorzystnie na rozwój tkanek twardych u dziecka. Nie bez znaczenia jest to również dla matki, u której takie postępowanie prowadzi do powstawania płytki nazębnej i stworzenia idealnych warunków dla rozwoju próchnicy. Próchnica u matki nie jest bez znaczenia, ponieważ jest to choroba zakaźna a noworodek pierwsze bakterie kolonizuje od matki. Wiadomo, że liczebność Streptococcus mutans w jamie ustnej dziecka, jest zależna od poziomu infekcji pochodzącej od matki lub osób z najbliższego otoczenia.

 Sposób karmienia

Zgodnie z zaleceniami WHO niemowlęta zaleca się karmić wyłącznie piersią "na żądanie" do 6 miesiąca życia. Następnie należy stopniowo wprowadzać pokarmy uzupełniające przy dalszym karmieniu piersią. Nie wykazano górnej granicy co do czasu karmienia pozostawiając tę kwestię matce i dziecku.

Równie dobrym sposobem karmienia jest karmienie mlekiem matki, które jest odciągane i podawane najczęściej butelką.

Wiadomo również, że bardzo dużo niemowląt jest karmionych mieszankami zastępującymi pokarm naturalny i karmione są z butelki.

Karmienie piersią

Czy karmienie piersią wpływa na rozwój próchnicy? Co na to badania naukowe:

  1. nie udowodniono bezpośredniego wpływu karmienia naturalnego jako głównego czynnika predysponującego do rozwoju próchnicy u dzieci [1];
  2. karmienie piersią dziecka dłużej niż 40 dni wpływa na zahamowanie rozwoju próchnicy u dzieci [1,2];
  3. długoterminowe karmienie piersią (w badaniu średnio 21,5 miesiąca) nie prowadziło do większego nasilenia próchnicy [3];
  4. związek pomiędzy karmieniem naturalnym a rozwojem próchnicy wczesnej, ma charakter złożony i zależy m.in od: poziomu bakterii Streptococcus mutans, niedorozwoju szkliwa, spożycia cukrów, statusu socjoekonomicznego i wykształcenia rodziców [4];
  5. mechanizm pobierania pokarmu podczas karmienia piersią nie wpływa na rozwój próchnicy wczesnej. Prawidłowo przystawione dziecko, wykorzystując ruchy języka sprawia, że wypływający pokarm spływa do głębszych partii jamy ustnej, w obręb podniebienia miękkiego, gdzie nie zostaje przetrzymywany tylko od razu połknięty [6]; 

 

 Co wpływa na rozwój próchnicy wczesnej?

  1. częste pobudki w nocy i krótszy sen;
  2. karmienie butelką i stosowanie smoczków przyczyniają się do blokowania przepływu śliny przede wszystkim w okolicy zębów siecznych górnych i w konsekwencji do rozwoju próchnicy wczesnej [5];
  3. przedłużone karmienia nocne z niezachowaniem higieny jamy ustnej [6];
  4. rzadkie stosowanie preparatów z fluorem [7];
  5. zakażenie próchnicą od osób sprawujących opiekę nad dzieckiem [6];
  6. wczesna podaż produktów bogatych w cukry, głównie sacharozę, fruktozę i glukozę [6]
  7. częsty i przedłużony kontakt z czynnikami i produktami kariogennymi [6];

 

Badania wykazały, że mleko kobiece jest bardziej kariogenne niż mleko krowie. Badania te wykazały również, że wzrost bakterii i szybszą fermentację powoduje mleko krowie [8]. Dlaczego tak się dzieje? Być może to składniki zawarte w mleku kobiecym sprawiają, że w świecie naukowym brakuje zgodności co do wpływu przedłużonego karmienia piersią na wczesny rozwój próchnicy u dzieci.

Składniki mleka, dzięki którym mleko kobiece ma mniejszy wpływ na rozwój próchnicy:

  • laktoza - tak, laktoza i nie ma tu pomyłki, chociaż przeciwnicy karmienia piersią jako głównego winowajce powodującego próchnicę wskazują laktozę. Owszem laktoza jest cukrem, a jak wiadomo cukier jest bardzo dobrą pożywką dla rozwoju bakterii. Ale jak to w życiu bywa wyjątki od reguły się zdarzają. Takim wyjątkiem jest właśnie cukier mleczny - laktoza. Dzięki temu, że ułatwia ona przyswajanie wapnia i fosforu, wykazuje niską szkodliwość dla rozwoju próchnicy [11].
  • wapń i fosfor - to jedne z najważniejszych składników występujących w odpowiednich proporcjach w mleku, które odpowiedzialne są za prawidłowy rozwój kości oraz szkliwa i ich mineralizację.
  • AGP-alfa-1 - kwaśna glikoproteina. Ważny czynnik zapobiegający próchnicy. Utrudnia adhezję i wiązanie patogenów do komórek nabłonkowych jamy ustnej noworodka.
  • mucyny - glikoproteiny występujące w ślinie a także w mleku kobiecym. Po karmieniu piersią pozostają w ślinie chroniąc jamę ustną przed bakteriami.
  • pH - zbliżone do pH wody (7,0), która jest najlepszym sposobem nawadniania dla dzieci. pH mleka kobiecego wynosi 7,2.

Poza wyżej wymienionymi składnikami, jak napisałam wcześniej również technika pobierania pokarmu sprawia, że mleko kobiece nie jest przetrzymywane w jamie ustnej dziecka tylko szybko połykane. Dlatego też kontakt zębów z mlekiem jest praktycznie niemożliwy.

 Karmienie piersią inaczej

Jest alternatywną metodą karmienia mlekiem kobiecym. Odciągnięty pokarm jest tak samo dobrym pokarmem jak pokarm bezpośrednio z piersi. Jednak odciąganie pokarmu wiąże się z tym, że trzeba go odciągnąć wcześniej. Pokarm taki można przechowywać przez krótki okres w temperaturze pokojowej, natomiast zapasy muszą być przechowywane w warunkach chłodniczych lub mroźniczych. Badania, które przeprowadzono wykazały, że warunki przechowywania takie jak czas i temperatura, mają wpływ na kariogenność pokarmu. Z badań wynika, że ilość Streptococcus mutans wzrasta w przypadku przechowywania w temperaturze 0-4oC w stosunku do mleka przechowywanego w zamrażalce w temperaturze -19oC. Próbki, które przechowywano przez okres 6 godzin w temperaturze pokojowej oceniono na relatywnie bezpieczne [9].

 Karmienie mieszankami

Kariogenność mieszanek mlekozastępczych zależy w głównej mierze od dodatku cukrów. Niektóre z mieszanek znajdują się na tym samym poziomie kariogenności co sacharoza. W przypadku karmienia mieszankami, problemem jest metoda podawania pokarmu. Technika ssania z butelki a z piersi znacznie się różni. Kontakt mieszanki z zębami jest częsty, dlatego podczas karmienia mieszanką należy szczególnie zadbać o higienę jamy ustnej dziecka [10].

 

 Najczęściej popełniane błędy wpływające na rozwój próchnicy wczesnej:

  • karmienie butelką po 1 roku życia;
  • stosowanie smoczka uspokajacza dłużej niż rok;
  • podawanie pokarmów innych niż mleko przez butelkę;
  • późne rozpoczęcie higieny jamy ustnej u dziecka;
  • oblizywanie smoczka z butelki lub smoczka uspokajacza;
  • zanurzanie smoczków w sokach, słodzonych napojach typu herbata czy kompot;
  • podawanie syropów tuż przed snem bez mycia zębów;
  • wczesne rozszerzanie diety dziecka (przed 6 miesiącem życia);
  • podawanie dziecku przekąsek typu chrupki kukurydziane, które obklejają dziąsła lub zęby, stając się świetną pożywką dla bakterii;
  • nocne pojenie dzieci słodkimi napojami lub mlekiem;
  • podawanie dzieciom soczków jeszcze przed rozszerzaniem diety (Zgodnie z wytycznymi APP (Amerykańska Akademia  Pediatryczna) soki nie powinny być wprowadzane do diety dziecka przed ukończeniem 1 roku życia);

Metody zapobiegające rozwojowi wczesnej próchnicy:

  • właściwy sposób karmienia - karmienie piersią;
  • wczesna higiena jamy ustnej (już po narodzinach, podczas codziennej higieny dziecka, należy gazikiem namoczonym w przegotowanej wodzie przemyć dziąsła i język dziecka, jest to również świetne przygotowanie dziecka do mycia ząbków);
  • po karmieniu z butelki częstsze przemywanie jamy ustnej gazikiem lub podanie wody do picia;
  • po wyrznięciu się pierwszych zębów stosowanie właściwej higieny jamy ustnej;
  • wymiana i częste wyparzanie szczoteczek do zębów;
  • po nocnym karmieniu przemycie jamy ustnej gazikiem nasączonym przegotowaną wodą;
  • kontrola jamy ustnej u specjalisty po wyrznięciu się zębów;
  • pilnowanie przez rodziców i opiekunów właściwej higieny jamy ustnej.

Pamiętajmy, że o zęby mleczne należy dbać z taką samą starannością jak o zęby stałe. Wymówki typu: przecież i tak wypadną czy i tak będą kolejne, świadczą tylko o braku wiedzy na temat próchnicy. Pamiętajmy również, że w pierwszych latach życia dziecka dbanie o zdrowy uśmiech jest zadaniem rodzica lub opiekuna. Uczmy dzieci dobrych nawyków.

 

* próchnicotwórcze

** witamina A w ciąży musi być dobrana w odpowiedniej dawce.

 

 

Źródła:

[1] Palmer B. Breastfeeding and Infant Caries: No Connection. ABM NEWS and VIEWS, The Newsletter of The Academy of Breastfeeding Medicine 2000;

[2] Oulis CJ, Berdouses ED, Vadiakas G, Lygidakis NA. Feeding practices of Greek children with and without nursing caries. Pediatr Dent. 1999;

[3] Weerheijm KL, Uyttendaele-Speybrouck BF, Euwe HC, Groen HJ. Prolonged demand breast-feeding and nursing caries. Caries Res. 1998;

[4] Colak H, Dülgergil CT, Dalli M, Hamidi MM. Early childhood caries update: A review of causes, diagnoses, and treatments. J Nat Sci Biol Med. 2013;

[5] Shantinath SD, Breiger D, Williams BJ, Hasazi JE. The reationship of sleep problems and sleep associated feeding to nursing caries. Pediatr Dent. 1996;

[6] Ribeiro NM, Ribeiro MA. Breastfeeding and early childhood caries: a critical review. J Pediatr (Rio J). 2004;

[7] Valaitis R, Hesch R, Passarelli C, Sheehan D, Sintos J.  A systematic review of the relationship between breastfeeding and early childhood caries. Can J Public Health 2000

 [8] Prabhakar AR, Kurthukoti AJ, Gupta P. Cariogenicity and acidogenicity of human milk, plain and sweetened bovine milk: an in vitro study. J Clin Pediatr Dent. 2010

[9] Hegde AM, Vikyath R. Cariogenic potential of stored human milk-an in-vitro study. J Clin Pediatr Dent. 2007;

[10] Aarthi J, Muthu MS, Sujatha S. Cariogenic potential of milk and infant formulas: a systematic review. Eur Arch Pediatr Dent. 2013;

[11] Starczewska M., Emerich K., "Profilaktyka stomatologiczna u dzieci", Nowa Pediatria 1/2010;

Journal of Clinical Healthcare 1/2017 "Profilaktyka chorób jamy ustnej u kobiet w ciąży i matek karmiących"